Birkenstock wint auteursrechtzaak tegen Lidl: wanneer is productdesign beschermd?

Mag een concurrent een product namaken zolang het merk en logo maar verschillen? Niet altijd. De Rechtbank Gelderland heeft op 23 september 2026 geoordeeld dat Lidl met verschillende sandalen inbreuk heeft gemaakt op auteursrechtelijk beschermde elementen van Birkenstock-sandalen.

De uitspraak is interessant omdat de rechtbank tegelijkertijd duidelijk maakt dat niet ieder kenmerk van een bekend product automatisch auteursrechtelijk beschermd is. Bij gebruiksvoorwerpen moet nauwkeurig worden gekeken welke onderdelen het resultaat zijn van vrije en creatieve ontwerpkeuzes en welke onderdelen vooral technisch, ergonomisch of functioneel zijn bepaald.

De zaak laat daarmee goed zien waar de grens kan liggen tussen toegestane inspiratie en auteursrechtinbreuk.

Birkenstock tegen Lidl

Birkenstock stelde dat verschillende sandalen die Lidl onder eigen merken verkocht te veel overeenkwamen met bekende Birkenstock-modellen, waaronder de Madrid, Arizona, Florida, Boston en Gizeh.

Birkenstock baseerde haar vorderingen primair op het auteursrecht en subsidiair op slaafse nabootsing.

De rechtbank kwam uiteindelijk tot een genuanceerd oordeel: Birkenstock heeft niet zonder meer auteursrecht op iedere vormgevingskeuze van haar sandalen. Wel zijn bepaalde specifieke onderdelen voldoende oorspronkelijk om auteursrechtelijke bescherming te genieten.

De rechtbank formuleert dit zelf duidelijk: één element van het ondergedeelte van de sandalen en één element van de upper van de Madrid komen voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking. Voor een beroep op slaafse nabootsing zag de rechtbank onvoldoende grond.

Kan een gebruiksvoorwerp auteursrechtelijk beschermd zijn?

Een sandaal is in de eerste plaats een gebruiksvoorwerp. Dat betekent echter niet dat daarop geen auteursrecht kan rusten.

Ook producten zoals meubels, lampen, kleding en schoenen kunnen als een auteursrechtelijk beschermd werk worden aangemerkt. Daarvoor moet sprake zijn van een eigen intellectuele schepping van de maker.

Kort gezegd moet de vormgeving het resultaat zijn van vrije en creatieve keuzes.

Daar zit bij gebruiksvoorwerpen direct de moeilijkheid. Veel ontwerpkeuzes worden namelijk bepaald door functionaliteit. Een schoen moet bijvoorbeeld aan een voet kunnen worden gedragen, ondersteuning bieden en praktisch bruikbaar zijn.

De rechtbank benadrukt dat technische, ergonomische en veiligheidsbeperkingen de creatieve vrijheid van een ontwerper kunnen beperken. Een technisch bepaald element kan daarom niet zonder meer via het auteursrecht worden gemonopoliseerd.

Het bekende Birkenstock-voetbed: gedeeltelijk beschermd

Birkenstock beriep zich onder meer op verschillende kenmerken van het bekende voetbed.

Een belangrijk deel daarvan vond de rechtbank functioneel bepaald. Zo zijn de hielsteun, de verhogingen in het voetbed en de vorm rond de tenen grotendeels gebaseerd op de anatomische vorm van de menselijke voet. Dergelijke eigenschappen zijn volgens de rechtbank onvoldoende vrij en creatief om auteursrechtelijke bescherming te rechtvaardigen.

Maar één ontwerpkeuze werd wél beschermd.

Het gaat om het hoogteverschil aan de zijkant van het ondergedeelte: aan de achterzijde ontstaat als het ware een verhoogde “wand”, die richting de voorkant geleidelijk afloopt.

Volgens de rechtbank was die specifieke vorm niet noodzakelijk voor de technische werking van de sandaal. De ontwerper had hier voldoende andere vormgevingsmogelijkheden. De gekozen uitvoering gaf daarom voldoende uitdrukking aan vrije en creatieve keuzes.

Dat onderdeel geniet dus auteursrechtelijke bescherming.

Ook de Madrid krijgt gedeeltelijke bescherming

Ook bij het bekende model Madrid keek de rechtbank niet simpelweg naar de sandaal als geheel.

De rechtbank onderzocht afzonderlijk welke onderdelen van de bovenzijde – de zogenaamde upper – voldoende creatief waren.

Van belang was met name de constructie waarbij een duidelijk zichtbare smallere band van ongeveer twee centimeter breed over een bredere band van ongeveer vijf centimeter loopt.

Die verhouding en vormgeving vond de rechtbank voldoende creatief.

Andere eigenschappen, zoals afgeronde hoeken, het ontbreken van zichtbaar stiksel, een minimalistische uitstraling en de aanwezigheid van een gesp, gingen volgens de rechtbank niet ver genoeg. Sommige keuzes waren functioneel, andere waren te banaal of te algemeen om afzonderlijk auteursrechtelijk beschermd te worden.

Uiteindelijk bleef dus één beschermd element van de upper van de Madrid over.

Geen auteursrecht op de uppers van Arizona, Florida en Boston

Voor de andere modellen liep de beoordeling anders af.

De upper van de Arizona kreeg geen zelfstandige auteursrechtelijke bescherming. De verschillende banden en andere vormgevingselementen waren volgens de rechtbank onvoldoende creatief of te sterk functioneel bepaald.

Hetzelfde gold voor de Florida. Ook de drie straps en de manier waarop deze waren vormgegeven leverden volgens de rechtbank onvoldoende vrije en creatieve ontwerpkeuzes op.

Ook de upper van de Boston doorstond de auteursrechtelijke werktoets niet.

Bij de Gizeh speelde nog iets anders. Op de upper had eerder een modelrecht gerust. Door het destijds geldende recht en het ontbreken van een tijdige instandhoudingsverklaring was het auteursrecht daarop volgens de rechtbank al op 21 december 1998 vervallen.

Wanneer wordt nabootsen auteursrechtinbreuk?

Daarmee was de zaak nog niet klaar.

Dat een onderdeel auteursrechtelijk beschermd is, betekent immers nog niet automatisch dat een concurrerend product daarop inbreuk maakt.

Volgens de rechtbank moet worden onderzocht of de oorspronkelijke creatieve elementen herkenbaar zijn overgenomen.

Het gaat dus niet uitsluitend om de algemene indruk die twee producten wekken. De rechter moet eerst vaststellen welke specifieke creatieve elementen worden beschermd en vervolgens beoordelen of juist die elementen in het concurrerende product zijn terug te vinden.

Bij Lidl was dat volgens de rechtbank het geval.

De karakteristieke wand van het ondergedeelte was herkenbaar terug te vinden in de Lidl-sandalen. Hoewel het Lidl-voetbed wat platter was, vertoonde het volgens de rechtbank verhoudingsgewijs hetzelfde verloop: een hogere achterkant die via een zichtbare golf overgaat in een plattere voorkant.

Ook het beschermde onderdeel van de Madrid-upper was herkenbaar overgenomen. Dat Lidl een iets bredere bovenliggende band gebruikte, maakte volgens de rechtbank onvoldoende verschil.

Slaafse nabootsing biedt niet automatisch een vangnet

Birkenstock had daarnaast een beroep gedaan op slaafse nabootsing.

Deze leer kan onder omstandigheden bescherming bieden wanneer een product zelf niet – of niet volledig – door een intellectueel-eigendomsrecht wordt beschermd.

Maar daarvoor moet onder andere sprake zijn van een voldoende eigen gezicht op de markt.

Dat kon Birkenstock volgens de rechtbank in deze procedure onvoldoende onderbouwen. De subsidiaire grondslag van slaafse nabootsing werd daarom afgewezen.

Dat is voor ondernemingen een belangrijk aandachtspunt: het enkele feit dat een product bekend of herkenbaar is, betekent juridisch nog niet automatisch dat iedere vergelijkbare uitvoering onrechtmatig is.

Wat zijn de gevolgen voor Lidl?

De rechtbank verbood Lidl Nederland en de betrokken producent R&N om de vastgestelde auteursrechtinbreuken voort te zetten.

Aan overtreding van het verbod is een dwangsom verbonden van € 5.000 per dag, met een maximum van € 250.000.

Daarnaast moeten Lidl Nederland en R&N gegevens verstrekken over onder meer de productie, voorraad en verkoop van de relevante sandalen. Ook zijn zij veroordeeld tot vergoeding van de door Birkenstock geleden schade, waarvan de hoogte in een afzonderlijke schadestaatprocedure kan worden vastgesteld.

Lidl Nederland en R&N zijn daarnaast hoofdelijk veroordeeld in een aanzienlijk deel van de proceskosten. De beslissingen zijn uitvoerbaar bij voorraad verklaard.

De vorderingen tegen Lidl Stiftung werden afgewezen.

Wat kunnen ondernemers uit deze uitspraak leren?

De uitspraak laat vooral zien dat de bescherming van productdesign bijzonder feitelijk is.

Een product hoeft niet in zijn geheel auteursrechtelijk beschermd te zijn. Ook één specifiek onderdeel kan bescherming genieten wanneer dat onderdeel voldoende oorspronkelijk is. Andersom betekent een onderscheidende of bekende uitstraling niet automatisch dat alle onderdelen juridisch beschermd zijn.

Voor ontwerpers en ondernemingen is het daarom verstandig om al tijdens het ontwikkelingsproces vast te leggen welke creatieve keuzes zijn gemaakt en waarom voor een bepaalde vormgeving is gekozen.

Voor ondernemingen die producten van concurrenten als inspiratie gebruiken, geldt precies het tegenovergestelde. Het is onvoldoende om alleen een ander logo, materiaal of kleur te gebruiken. Relevant is of auteursrechtelijk beschermde ontwerpkeuzes herkenbaar worden overgenomen.

Juist bij producten waarbij functionaliteit en vormgeving nauw met elkaar zijn verbonden, kan het verschil juridisch zeer klein zijn.

Geschil over productdesign of auteursrecht?

Wordt uw ontwerp door een concurrent overgenomen, of wordt uw onderneming juist aangesproken op vermeende auteursrechtinbreuk? Dan is het belangrijk om eerst precies vast te stellen welke onderdelen juridisch beschermd kunnen zijn. Niet iedere overeenkomst is immers een inbreuk en niet iedere functionele vorm kan via het auteursrecht worden beschermd.

Van der Burg Juristen adviseert ondernemers bij geschillen over auteursrecht, productdesign, contracten en commerciële samenwerkingen.

Van der Burg Juristen Juridische ondersteuning voor ondernemers in Nederland en Spanje.

Bron: Rechtbank Gelderland 23 september 2026, ECLI:NL:RBGEL:2026:7234.